Afritun
Þegar búið er að taka málsýnið er hafist handa við að afrita það. Skráið aldur barnsins og kyn. Á netinu er hægt að finna nokkur forrit sem reikna út aldur t.d. http://www.calculator.net/age-calculator.html. Síðan er skráður dagurinn sem málsýnið var tekið. Málsýni sem var tekið 21.febrúar 2026 er skráð á eftirfarandi hátt
Dæmi:
Kyn: Stúlka
Aldur: 3;8:0
Dagsetning: 21.2.2026
Afritun málsýna felst í því að skrá tal, bæði barns (B) og viðmælanda (V), nákvæmlega niður frá orði til orðs. Upphaf segða viðmælanda eru merktar með stóru V og upphaf segða barns eru merktar með stóru B. Stundum þarf að hlusta aftur og aftur á málsýnið til að átta sig á því hvað barnið er að segja en ekki hlusta oftar en fimm sinnum á sama orðið. Ef afritarinn heyrir ekki hvað barnið segir á upptökunni eftir svo margar endurtekningar, er ólíklegt að hægt sé að greina það. Skráið samkvæmt bestu getu en stundum geta útidúrar verið erfiðir eins og hökt, hik, og setningar sem enda í miðju kafi (sjá síðar um útidúra). Fylgið þá bestu vitund. Þar sem málsýnið verður nú að ritaðri heimild um samskipti viðmælendanna, verður afritunin að vera nákvæm. Málsýnið á að skrá orðrétt með „málfræðivillum“ en rangur framburður er ekki skráður sérstaklega. Hver segð byrjar á stórum staf en ekki er nauðsynlegt að enda segð á punkti.
Skráning segða
Málsýni er skráð niður eftir segðum en segð getur verið heil málsgrein, setning eða jafnvel eitt orð (t.d. sem svar við spurningu). Það er mikilvægt að huga að því hvernig segðir eru skráðar. Hér er fylgt því að skrá eftir reglu sem er kölluð C-eining sem metur flækjustig setninga (sjá https://www.saltsoftware.com/media/wysiwyg/tranaids/CunitSummary.pdf). Almenna reglan er sú að ein aðalsetning eða merkingarbært setningarbrot sem einhver segir í einu lagi er ein segð. Ein segð er sjálfstæð setning (aðalsetning) ásamt aukasetningum sem fylgja henni. Við ákvörðun á skiptingu í segðir skal miða við að ekki sé hægt að búta segðina niður í frekari einingar án þess að grundvallarmerking hennar breytist.
Aðalsetningar og aukasetningar
Meginreglan er að hver aðalsetning er ein segð. Tvær aðalsetningar sem tengjast saman með aðaltengingu eru skráðar sem tvær segðir.
Algengustu aðaltengingar eru: og, en, eða, heldur, enda.
Dæmi:
V Hvað gerðuð þið í gær?
B Ég fór í sund.
B Og það var mjög gaman.
B Ég hitti ekki Hjalta.
B Enda var hann í bíó.
Skráning á aukasetningum fylgir aðalsetningum. Aukasetningar tengjast við aðalsetningar með aukatengingum. Helstu aukatengingar í íslensku eru: sem, að, ef, þegar, hvort, svo, þá, af því að. Aukasetningar geta ekki staðið einar og sér þar sem þær eru háðar því samhengi sem aðalsetningin setur þeim því eru þær ekki skráðar sem sér segðir.
Dæmi:
V Hvað gerðuð þið þegar þið komuð inn úr útiveru?
B Strax þegar við fórum inn þá fórum við á klósettið.
B Og settumst í samveru af því að það var komið að lestrarstund.
Tónhæð, hik og ítónun.
Hlé og hljómfall getur gefið til kynna að skipta eigi í nýja segð en nauðsynlegt er að fylgja málfræðireglum. Ef að mögulegt er þá skal fremur miða við reglur um skiptingu í segðir hér að ofan út frá aðal- og aukasetningum og gæta þannig að því að segðin sé merkingarbær.
Ekki er skipt í nýja segð þó að barnið geri hlé á máli sínu t.d. í eftirfarandi
Dæmi:
B Mér fannst bíómyndin skemmtileg :02 af því að hún var svo fyndin.
Hins vegar ef viðmælandinn segir eitthvað þá er skipt í nýja segð
B Mér fannst bíómyndin skemmtileg :02.
V hum
B af því að hún var svo fyndin.
Já og nei svör.
Ef viðmælandi spyr spurningu sem krefst já eða nei svars og barnið fylgir svarinu með heilli setningu, þá skal skrá já/nei sem sér segð.
Dæmi:
V Er hún vinkona þín.
B Já.
B Sumir segja að hún sé leiðinleg við mann.
Beinar tilvitnanir
Beinar tilvitnanir sem eru hluti af segð eru ekki hafðar sem sér segð. Hins vegar ef tilvitnunin heldur áfram í nýrri setningu þá er hún skráð sem sér segð.
Dæmi:
V Hvað fannst ömmu þinni um myndina þína?
B Hún sagði þetta er nú fín mynd hjá þér elskan mín.
B Viltu hengja hana upp á ísskáp?
Upptalning
Við upptalningu skal skipta í nýja segð eingöngu eftir þriðju aðaltenginguna og við hverja aðaltengingu þar á eftir. Að jafnaði er það aðaltengingin og sem er notuð við upptalningu en stundum aðaltengingin eða.
Dæmi:
V Já. Hvað perlar þú?
B [Mm] Stjörnur og hringi og kassa og svona blóm.
B Og hjarta.
B Og broskarl.
Útúrdúrar (e. maze)
Útúrdúrar geta verið margs konar, t.d. þegar byrjað er á setningu en hún er ekki kláruð, hætt er við setningu og byrjað er aftur, leiðrétting verður í miðri setningu, endurtekningar, hikorð og uppfyllingar. Útúrdúrar eru skráðir sérstaklega og merktir með hornklofa [ ], svo að eftir stendur aðeins sá hluti segðar sem er skýrastur, svo að samhengi verði sem best. Upphrópanir eru almennt líka ritaðar innan hornklofa, t.d. [úff, æ, vá, ojj] nema þær gegni merkingarlegum tilgangi.
Dæmi:
B [fórum við til, til, þú veist,] við ætluðum að fara í [æ, ge, nei sk, skí],
Skíðabrekkuna.
B En [við gátum] það snjóaði svo mikið.
Útúrdúrar eru ekki taldir með sem orð í segðum, þannig að dæmið hér að ofan er ein segð með 11 orðum.
Óskiljanleg orð eða setningar
Óskiljanleg orð eða setningarhlutar eru skráðar með XXX sama hversu mörg atkvæði virðast vera í óskiljanlega hlutanum. Þau eru ekki talin með sem orð né segðir. Athuga skal að þetta á eingöngu við um segðir barns en ekki viðmælanda.
Málfræðivillur
Málfræðivillur eru merktar með íslenskum gæsalöppum. Ef um er að ræða málfræðivillu í sambeygingu orða, skal telja hana sem eina villu. Ef málfræðivillan felst í því að eitthvert kerfisorð vantar, skal rita gæsalappir þar sem orðið ætti að standa.
Dæmi:
B Hann er „góð“.
B Hann er „góðum manni“.
B Við áttum „“ fara.
Erlend orð
Erlend orð (t.d. sérnöfn og heiti fyrirbæra) eru skráð með stórum upphafsstöfum sem og erlendar upphrópanir.
Dæmi:
Spiderman, Frozen, Baby, Minions, Lego, Barbie, Unicorn, Rainbow og Stitch.
Einnig skal rita BabyYoda, HelloKitty, OhMyGod og skyld orð í einu orði þar sem börnin kunna einungis samhengið, þ.e. þekkja þetta bara sem eitt orð.
Stafsetningarreglur
Mjög mikilvægt er að passa upp á stafsetningarreglur,t.d. þegar um samsett orð er að ræða, þar sem villur í afritun geta haft áhrif á talningu orða og fjölda mismunandi orða.
Dæmi:
Út af því eru þrjú orð.
Af hverju eru tvö orð.
Alls konar eru tvö orð.
Hvað fannstu skal ritað Hvað fannst þú?
Eins skal rita soldið og dáldið sem svolítið og dálítið.
Ef framburður er ekki réttur, skal samt stafsetja orðið rétt.
Dæmi:
Ég heiti Þiggi skal ritað: Ég heiti Siggi.
Þetta er törvamaður skal ritað: Þetta er töframaður.
Einnig þarf að gæta samræmis í orðum sem geta haft mismunandi ritunarhátt.
Dæmi:
Okei, skrýtið, möffins, pítsa o.fl.
Skráning:
B Segðir barns.
V Segðir viðmælanda.
[ ] Útúrdúrar (e. mazes).
XXX Óskiljanleg segð.
„ “ Málfræðivillur
Byrja alltaf á stórum staf og enda á punkti eða spurningamerki eftir því hvað við á.
Þessi viðmið við afritun eru byggð á afritunarreglum SALT (SALT Software, 2016). Dæmin eru m.a. úr Gagnabanka Jóhönnu Thelmu Einarsdóttur um málsyni (GJEUM) (Jóhanna Thelma Einarsdóttir, 2016).
